GÜNÜMÜZDE SABATAYCILIK / DÖNMELİK MESELESİ ÜZERİNE DÜŞÜNCELER
Prof.Dr.Abdurrahman Küçük

              Konuşmama, Hazar Grubu’na,Dönmelik/Sabataycılık gibi hassas ve hassas olduğu kadar da-hem Türkiye hem de dünya için- önem taşıyan  bir konuyu gündemlerine almış olmalarından dolayı teşekkürlerimi sunarak başlamak istiyorum.  Çünkü bu konunun önemi bugüne kadar sadece “erbabı”nca bilinmiş,ancak günümüzde bazı yayın ve değerlendirmeler yüzünden Türk Milleti’ni önemli bir kesiminin ilgi alanına taşınan bir konu olmuştur.Bundan dolayı “polemik konusu” yapılan Sabataycılık/Dönmelik Meselesi’ni bütün yönleriyle sizlere aktarmak,yanlış yönlendirmelere ve değerlendirmelere de değinmek hatta “son dönemde bu konunun gündeme getirilişi” hakkında nitelendirmelerde bulunmak ve takdiri sizlere bırakmak istiyorum. ( Şafak Hanım da zaten kısa sunuş konuşmasında konuya genel hatlariyle temas etti).Bu konudaki detaylı bilgiler,bildiğiniz gibi,6.baskısı  Alperen Yayınları arasında 2003 yılında yayınlanan Dönmeler/Sabatayistler Tarihi isimli çalışmamda,son dönemde yapılan çalışmaların değerlendirmeleri de Türkiye Dinler Tarihi Derneği yayınlarından olan  “Müslümanlar ve Diğer Din Mensupları” isimli kitaptaki makalemde yapılmıştır.

              Sabataycılık/Dönmelik,Osmanlı Devleti’nde de Türkiye Cumhuriyeti döneminde de değişik  vesilelerle gündeme gelmiş bir konudur.Günümüzde de Ilgaz Zorlu’nun ortaya çıkıp “Evet, Ben Selanikliyim”(Türkiye Sabetaycılığı) isimli kitabı yazmasının ardından Kemal Derviş’in ABD’den Türkiye’ye gelip bakan olmasıyla Dönmelik/Sabataycılık önemli gündem maddelerinden biri olmuştur.Bu konu  ile ilgili  makaleler ve kitaplar  yazılmış,Amerika’daki “Sabatayistler” üzerinde durulmuş, Türkiye bürokrasisinde ve Türk basın-yayınında “önemli konum”da bulunan isimlerin Sabatayistliğine dikkat çekilmiştir.Bundan dolayı hem siyaset sahnesinde hem medyada hem de ticaret sahasında etkileri konusunda değişik “senaryolar” üretilmiştir.Sabatayistlik ile Masonluk,Siyonizm,Yahudilik gibi meseleler arasında bağlantı kurulmuştur.Aslında bu konu, hassas olduğu kadar sınırları nazik olan bir konudur.Herkesin rastgele konuşacağı ve yazı yazacağı bir konu da değildir;bilgi ve birikim yanında “ince hassasiyet” gerektirmektedir.             

               Sabatayistlik/Dönmelik konusu, Türkiye’nin olduğu kadar dünyanın da en hassas ve önemli  meseleleri arasındadır. Bu alan, herkesin değil, uzmanlarının konuşması ve getirip götüreceğinin iyi hesap edilmesi gereken  “özel bir alan” olduğu da  unutulmamalıdır.   Türk Milletine mal olmuş bazı isimleri,çok yönlü değerlendirmeye tâbi tutmadan “Dönme/Sabatayist” diye sunmak, yaptıklarını dikkate almadan ve kâr-zarar hesabı yapmadan herkesi aynı kefeye koymak doğru olmadığı gibi, “Türk toplumuna mal olmuş isimler”e gölge düşürmek, milletin güvenini sarsacak, ümitsizliğe düşürecek ve herkesten şüphe eder bir hale getirecek yöntem de iyi bir yöntem değildir. Böyle konularda kaş yaparken göz çıkarılabilmektedir. Bundan dolayı,hassas noktalar gözetilerek, “millî hasasiyet ve üniter yapı” dikkate alınarak, göğsünü gererek “Ben Türküm, Ben Türk Milleti’ndenim” diyip bu söylemine uygun davranan  ve  “bizim olmuş insanları”  başka bir “kimlik” altına koymanın doğru olmadığını da açıkça ifade etmek istiyorum.

Yahudiliğin olmazsa olmazı olarak yorumlanan Mesih anlayışı,dinî ve millî beklentini son noktası,hedefe varmanın başlangıcıdır.Çünkü Yahudiler ancak “Mesih Çağı”nda  sürgünden kurtulacak,Süleyman Mabedi’ni yeniden  yapacak,dağılmış olan Musevileri bir araya toplayacak,İsrail Devleti’ni/“Tanrının Devleti”ni kurabilecektir. Bundan dolayı 17.Yüzyıl’a kadar hemen her yüzyılda bir veya daha fazla kişi  mesihlik iddiasıyla ortaya çıkmıştır.Sabatay Sevi de 17.Yüzyılın “mesihi” ve  ortaya çıkanların en etkililerinden biridir.Onun etkisi ve taraftarları günümüze kadar varlığını sürdürmüştür. Sabatayın ortaya koyduğu sistem Türk tarihinde ve Türk Milleti arasında  “Dönmelik/Sabataycılık” olarak adlandırılmıştır. Sabatay Sevi, Osmanlı Devleti’nin yanında dünyanın içinde bulunduğu dinî,siyasî,sosyal,ekonomik,kültürel ve stratejik  bazı sebeplerden yararlanarak Mesihliğini açıklamıştır.  

            Mesihlik iddiasında bulunan Sabatay Sevi,Edirne’de,16 Eylül 1666 tarihinde, Divan’a  alınmıştır. Padişah IV.Mehmet’in  Kafes arkasından takip ettiği Divan; Edirne’de Saray-ı Hümayun’da,Sadrazam Kaymakamı Mustafa Paşa,Şeyhülislâm Minkarîzâde Yahya Efendi ve Padişah İmamı Vaiz Vanî Mehmet Efendi’den oluşmuştur. Divan’da  sorgulanması yapılan Sabatay Sevi’nin tercümanlığını IV.Mehmet  döneminde Müslüman olmuş “Yahudi Dönmesi” doktor Hayatizâde(Moche ben Raphael Abravanel) yapmıştır. Mesihliği ile ilgili sorulara tercüman aracılığıyle  cevap vermeyi tercih eden Sabatay’a tercümanı  Hayatizâde,  “Dünyayı karıştıran sen,eğer mucize gösterme ve kendini koruma gücün varsa onları göster,kendini ve milletini kurtar” şeklinde bir öneride bulunmuştur. Böylece Sabatay’ın hem kendisini   hem de toplumunu kurtarması ancak göstereceği mucizeye bağlı görülmüştür.Çünkü mahkemeyi görünmeden takip eden  Padişah  da,Sabatay Sevi’nin “gerçek mesih”olduğunun tanınmasının   belirleyeceği mucize konusu karşısındaki  tavrına bağlı olduğunu tercüman  vasıtasıyla bildirmiştir. Belirlenen mucize konusunu da şöyle açıklamıştır: Mesih çırılçıplak soyulacak ve becerikli okçular vücudunu nişan alacak,eğer atılan oklar vücuduna işlemez ise Padişah da onun mesihliğini tanıyacaktır.

                Padişah’ın bu teklifi karşısında şaşkına dönen Sabatay Sevi,Mesihlik iddiasını inkâr ediyor,basit bir haham olduğunu  ve kendisine “Mesih” sıfatının Yahudilerce verildiğini açıklıyor.Kendisine yöneltilen sorulara verdiği cevaplarda Yahudileri suçlamakla yetiniyor.Padişah IV.Mehmed,bu cevaplardan tatmin olmuyor ve Hayatizâde vasıtasıyla Müslüman olmasını teklif ediyor.Hayatizâde de ona Müslüman olmadığı taktirde başına gelecekleri tasvir ediyor;hatta bazı rivayetlere göre Müslüman görüntüsü altında davasına ve Yahudilere daha iyi hizmet edeceğini telkin ediyor.Hekimbaşı Hayatızâde, bu teklifi ile hem Sabatay’ı ölümden kurtarıyor hem Sabatay’ın yolunu açıyor hem de Türk tarihinde “Dönmelik” denilen bir hareketin başlamasını sağlıyor.Başka bir kurtuluş yolunun kalmadığını anlayan Sabatay, 16 Eylül 1666 tarihinde , Şehadet  Kelimesi’ni söyleyerek  Müslüman olduğunu açıklıyor.

             Müslüman olduktan sonra Sabatay Sevi’ye  Mehmed ismi verilmiş,İçoğlanlar Hamamı’na gönderilmiş ve günlük 150 akçelik bir gelirle   “Kapıcıbaşılık” a   tayin edilmiştir. Sabatay’ın karısı Sara da kocasını takip edip Müslüman olmuş ve  Fatma   adını   almıştır.Sara ve beraberlerinde Müslüman olan taraftarlarına da bahşiş ihsan edilmiştir.

               Günümüzdeki gelişmeler ışığında Dönmelik/Sabataycılık konusunda farklı değerlendirmeler ve yaklaşımlar olmuştur.Bu konuda zaman zaman subjektif yaklaşımlara ve değerlendirmelere rastlamak da mümkündür.Konunun nazikliğinin, “sır” konumunda olmasının ve “tabu” olarak görülmesinin subjektif değerlendirmeler yapılmasına yol açtığını söylemek yerinde olacaktır.Çünkü Dönmelik/Sabataycılık,Yahudilik temel felsefesi üzerine oturtulmuş, İslâm’dan ve Türk kültüründen de etkilenerek oluşturulmuştur. Sabatay Sevi’nin “18 Prensibi”ni ve ortaya koyduğu “Amentü”yü kabul edip uygulayan ve açıkça buna bağlı olduğuna belirten kimselere  “Sabatayist veya Dönme”denilmektedir. Dönme; din değiştirme anlamında değil, Müslüman olmasına rağmen “Sabatay Sevi’nin Yolu”nda devam eden yani

dıştan Müslüman içten  Sabatayistliğin(veya Yahudiliğin) ilkelerini kabul edip uygulayanlara verilen sıfattır. Sabatayistliği kabul etmeyip  Yahudiliğe geri dönen veya samimî olarak Müslüman olanları bu sıfatın dışında görmek gerekmektedir.

              Türk Milleti,bu konularda bir nitelenmede bulunurken “ince noktalar”a dikkat etmeyi de ihmal etmemiştir.Başka dinden   ayrılıp  İslam’ı din olarak benimseyen kimselere “Mühtedi” dediği halde Yahudilikten İslam’a geçenlere Mühtedi değil  “Avdeti/Dönme”demiştir.Böylece dünya literatürüne ve Dinler Tarihi’ne yeni bir kavram kazandırılmıştırBuna sebep;Müslüman olduktan sonra Sabatay Sevi’nin Mehmet ismi altında oluşturduğu prensipler ve İman Esasları  ile yaşayış tarzları olmuştur.

        a-  Sabatayistliğin Prensipleri:

             Sabatay Sevi’nin Müslüman olduktan sonra oluşturduğu ve taraftarlaınca yerine getirilmesini istediği ilkeler 18 madde altında toplanmıştır: “Sabatay Sevi’nin ismiyle Efendimiz,Kralımız ve Mesihimiz Sabatay Sevi’nin 18 Emri Şunlardır” ifadesiyle başlayan Dönmelerin Prensipleri   Özet Olarak Şöyledir:

               Tanrının birliğine ve O’ndan başka tanrı olmadığına dair iman korunsun(1).

               Mesihin hakikî “ Mesih” olduğuna,ondan başka kurtarıcı bulunmadığına,Efendimiz/Kralımız Sabatay Sevi’nin Davut neslinden geldiğine iman edilsin(2).

              Ne Tanrının  ne de “Mesih”in adına yalan yere yemin edilsin(3).

              Tanrının da “Mesih”in de adı anıldığında saygı gösterilsin (4).

              Mesihin sırrını anlatmak ve incelemek için toplantıdan toplantıya gidilsin(5).

              Sabatayistler arasında katiller bulunmasın (6).

              Kislev Ayının 16.Günü herkes bir evde toplanarak “Mesih” ve “Mesihin İmanının Sırrı” hakkında işittiklerini birbirine anlatsın (7).

             Aralarında zina hüküm sürmesin. Bu kural, “Beria”nın(Şeriat) bir prensibi olmasına rağmen hilekârlar sebebiyle  ihtiyatlı olmak lazımdır (8).

             Yalan şahitlikte bulunulmasın ve kendi yakınına karşı yalan söylenmesin (9).

             Hiç kimse zorla İslâm’a  sokulmasın (10).

             Aralarında kıskançlar ve kendine ait olmayan şeylere göz dikenler bulunmasın (11).

             Kislev Ayının 16’sındaki Bayram,büyük sevinçle kutlansın (12).

             Birbirine karşı merhametli davranılsın (13).

             Her gün gizlice Mezmur okunsun (14).

             Her ay,ayın doğuşu incelensin ve gözetlensin;ayın yüzünü güneşe çevirmesi ve ayla güneşin  yüzyüze bakması için dua edilsin (15).

            Türklerin âdetlerine,onlar gözlerini boyamak için dikkat edilsin.Ramazan Orucunu yerine getirmek için sıkıntıya girilmesin ve aynı şey Kurban için de yapılsın.Gözün gördüğü herşey yerine getirilsin (16).

            Müslümanlarla evlenilmesin (17).

            Çocukları sünnet etmeye titizlik gösterilsin (18).

             Bu 18 Emir’in  on tanesi,Yahudilerin On Emri ile Yahudi İman Esasları’ndan alınmıştır.Geri kalan  8 maddenin ikisi,Türklerle evlenmemeyi ve gözlerini boyamak için yapılması gerekenleri içermektedir.Altı madde de,Museviliğe/Yahudiliğe ait  gelenek ve görenek  kurallarıdır.

          b-  Sabatayistlerin İnanç Esasları /Amentüleri Şöyledir:

           “ Tam ve kesin imanla,gerçek Tanrı’ya,İsrail’in Tanrısına inanırım.

              Tam ve kesin  imanla, Sabatay Sevi’nin gerçek Mesih olduğuna inanırım.

              Tam ve kesin imanla,Musa’nın aracılığı ile verilmiş Tevrat’ın gerçekler Tevratı olduğuna inanırım.

              Tam ve kesin imanla,  Sabatay Sevi’nin gerçek Mesih olduğuna ve dünyanın dört tarafına dağılmış olan İsrailoğullarını bir araya toplayacağına inanırım.
 

Tam ve kesin imanla,ölülerin dirileceğine inanırım.

             Tam ve kesin imanla,Hakikatin Tanrısı’nın,İsrail’in Tanrısı’nın,Kutsal Yeri,bizim için,yukarıdan aşağıya bina edilmiş olarak göndereceğine inanırım.

             Tam ve kesin imanla,İsrail’in Tanrısının,bu dünyada cemalini göstereceğine inanırım.

              Hakikatin Tanrısı, İsrailin Tanrısı,Gerçek Mesihi,kurtarıcımız Sabatay Sevi’yi ,çok geçmeden ,günlerimizde  gönder bize! Amin!.”

              Dönmelerin bu İman Esasları  ve  İnanç Kuralları dışında benimsedikleri,âdetleri ve bayramları da bulunmaktadır.

         c- Türkiye’de Dönmelik/Sabataycılık Konusundaki Gelişmeler:    

             Türk Milleti, Sabatay Sevi’nin  Prensiplerini ve  Dönmeliğin Amentüsü’nü kabul edip uygulayanları  Dönme/ Sabatayist  olarak nitelendirmiştir.Bu ilkelerde yeralan bazı maddeler ile uygulamalardaki bazı hususlar değişik yorumların ve değerlendirmelerin konusu olmuştur.   Bundan dolayı Türk ve diğer Müslümanlar arasında, Dönmeler ile ilgili aşırılığa varan  ve “ölçü”yü kaçıran isnatlara yönelenlere rastlanmaktadır. Dinsizlikten ahlakın bozulmasına,ekonomik konulardan bulaşıcı hastalıklara kadar hemen hemen herşeyin sebebi olarak Dönmeler gösterilmiştir. Onların İslâm ile ilgili hareketlerinin yapmacık olduğu ve Sabatay Sevi’nin  “18 Emri”nin 16.cısının  bir gereği olarak “Türklerin gözünü örtmek” gayesiyle yapıldığı kanaati yaygınlık kazanmıştır.Yahudiler yanında Yahudi isimlerini ve kimliklerini, Müslüman Türkler yanında Türk isim ve kimliklerini öne çıkarmaları,onların “ruh halleri” ile içinde bulundukları “iki kimlikli” durumlarını ortaya koymuştur. Dönmeler/Sabataycılar,ayrıca  Yahudiler gibi, “Bet-Din”ler oluşturmuştur.Her üç Dönme grubun kendilerine ait  “Bet-Din”leri ortaya çıkmış,bunlardan biri diğerinin yetki alanına müdahaleye girişmemiştir.Üç Dönme grubunu ilgilendiren bir konuda,üç grubun “ Bet-Din Hâkimleri” bir araya gelerek bütün Sabatayistleri/Dönmeleri ilgilendiren bağlayıcı kararlar alabilmektedir. Dönmeler de “hahamlar”ından çok korkmakta ve hahamların ellerinde silah olarak kullandıkları  “cemaatten çıkarma”(Herem) cezasından çekinmektedir Bu tutum ve davranışlar Türkleri çok rahatsız eden hususlar olmuştur. Hiç kimseyi ve hiçbir toplumu dininden,kökeninden ve dünya görüşünden dolayı kınamadığına,ayrımcılığa tabi tutmadığına göre böyle “aldatılma” yolunun benimsenmiş olması  Türk Milleti’nin hazmedemediği bir olay olarak değerlendirilmiştir.Günümüzde  de bu konunun “güncelliği”ni korumasının altında Türk Milleti’nin bu hassasiyeti görülmelidir.

                      Dönmeler/Sabatayistler  konusunun Türkiyede en fazla konuşulup tartışıldığı dönem, özellikle 1924 yılında Yunanistandaki Türkler ile Türkiyedeki Rumların karşılıklı yer değiştirmesi(mübadelesi)  dönemi olmuştur.Dönmeler ile ilgili bilgi ve belgenin gündeme geldiği,en çok yazı yazıldığı dönem de bu dönemdir. Dönmelerden  Mehmet Karakaşzâde Rüştü’nün 1 Ocak 1924 tarihinde TBMM’ne  verdiği dilekçe ile Gazi Mustafa Kemal Paşa’ya gönderdiği mektup bu gelişmelerin sebebidir.

                    Karakaşzâde Rüştü,TBMM’ne verdiği dilekçede,yeni kurulan Türkiye Cumhuriyeti Devleti’nin “Türklük ruhu” temeline dayanan “millet” esasını benimsediğini ve bunun yerinde olduğunu vurgu yapmaktadır.Mehmet Rüştü ,bu vurguyu yaptıktan sonra,Dönmeler ilgili olarak incelenmesi ve karar verilmesi gereken hususu şöyle belirtmektedir: “İki üç asır evvel İspanya’nın Engizisyonundan kaçıp Türklerin cenah- şefkat ve sahabetine iltica etmiş ve bilahare bir mesele-i siyasiye cürmiyle müttehim olan reislerinin telkinatiyle sahte olarak İslamiyet nam ve kisvesine bürünen Selanik Dönmeleridir.Üç kısımdan ibaret olan bu Dönmeler,aslen ve ırken Yahudi olmakla beraber ruhen ve vicdanen din-i İslam ile bir alakaları yoktur.Diğer Yahudiler gibi iki üç asırdan beri Türk ve İslamlarla katiyen karışmayarak kendi cemaatleriyle,ayin ve vicdan hususiyetleriyle cemaat halinde yaşayagelmişlerdir...”

Karakaş Rüştü’nün Dönmelerin ne Türk ne Müslüman olduğu yönündeki iddiaları,hem Dönmeler hem  de Türkler arasında konuyu tartışmaya açmıştır.Dönmelerin bir kısmı bu açıklamaya karşı çıkarken bir kısmı da benzeri açıklamalarla ve “iki kimlik”e sahip olduklarına dair yaşadıklarıyla destek olmuşlardır.O günkü gazeteler de bu konuda  kamplaşmıştır.Ahmet Emin Yalman’ın başında olduğu Vatan Gazetesi, bir taraftan Karakaş Rüştü’ye karşı çıkmakta,diğer taraftan Dönmeler ile ilgili araştırmalar yayınlamaktadır.

             “Bir Tarih Müdekkiki” mahlası ile yazan(Ahmet Emin Yalman),Karakaş Rüştü’nün açıklamaları üzerine yaptığı bu değerlendirmeden sonra da Dönmeler ile ilgili şu yaklaşımda bulunmaktadır: “Selanikte ikibucuk asır evvel kurulan ve gizli  bir hayat geçiren üç kabilenin mevcudiyetini zaman, inhilâle uğratmış(dağıtmış,eritmiş),nihayet maziye gömmüştür.Bununla beraber ortada bir takım enkaz vardır ki sarih bir tasfiyeye muhtaçtır.Geride hâlâ bir ayrılık,gayrılık izi kalmasına sebep  bu tasfiyenin icra edilmemesinden ibarettir.Rüştü Karalaş Bey’in teşebbüsü ne saikle vuku bulmuş olursa olsun tasfiyenin vukuuna ve asırların örttüğü esrar perdesinin umûmî surette yırtılmasına ve tarihe karışmasına iyi bir vesile teşkil etmiştir”.

           Günümüzde de Dönmelik/Sabatayistlik gibi  “nazik” konularla ilgilenenlerin başta  Yahudilik ve İslâm olmak üzere diğer dinler hakkında da  temel bilgiye sahip olması; Türk kültürü ve siyasî tarihi konusunda köklü bilgi  yanında tahlil gücüne haiz bulunması; ilmî, millî ve kültürel hassasiyet taşıması gereklidir. Çünkü “Dönme Kimliği” de, dünyada  “ilginç kimlik”lerden biridir.

         Zorlu,yazdığı makaleleri “Evet,Ben Selanikliyim-Türkiye Sabetaycılığı” başlığı altında kitaplaştırıp yayınlamıştır.Bu kitapta,özet olarak,Dönmeliğin/Sabataycılığın  “farklı bir inanç türü” olduğunu işlemiş,Dönmelerin bazı inanış ve davranışlarından sözetmiş,Dönmelere ait eğitim-öğretim kurumlarından bahsetmiş ve bazı dönmelerin isimlerini açıklamıştır. O,Dönmelerin “iki kimlik” taşımasını,inanmadığı bir dinin mensubi gibi görünmesini,Musevî Dini’ne inandığı halde Müslüman görünmesini “münafıklık” saymıştır.Bundan dolayı Zorlu, Dönmeleri,açık olmaya ve  “Türkleri aldatmak”tan vazgeçmeye çağırmaktadır.Bunun için onun, yaptığı yayınlarla bazı isimleri ifşa ederek, “Dönme” olduklarını söyletmeye zorlamak gibi bir amaç güttüğü de anlaşılmaktadır. Bunun için Zorlu, elindeki bazı belgeleri  ve bilgileri ,bu gibi hassas konulara “polemik konusu” olarak yaklaşanlara  vererek ve alanın uzmanı olmayan kimseler  kanalıyla yayınlatarak konunun  gündemde kalmasını sağlamış olmaktadır.

                           Dönmeler/Sabatayistler konusunda  Ilgaz Zorlu’nun başlattığı tartışmalar,Halil Bezmen’in Amerika’da bir gazetede yayınlanan açıklamalarıyla yeniden  “alevlenmiş” ve “zirve”ye ulaşmıştır.Zorlu’nun açıklamalarına  cevap niteliği taşıyan Altındal’ın “Bir Provokasyon mu Tezgahlanıyor?”başlıklı yazısı tartışmaya yeni bir boyut kazandırmış ve tartışma  alanını  genişlemiştir.Altındal,yazısında,bir taraftan Zorlu ile ilgili bigi vermekte ve Türkiye’nin birçok meselesine bir de “Yahudi,Dönme Meselesi” eklenmek istediğini belirtmekte,diğer yandan da Türkiye’de en fazla  4.400  Dönmenin tahmin edildiği bilgisini vermektedir.Dönmelerle ilgili tahminin 4000-5000 gibi yuvarlak bir rakam değil  4.400 gibi kesin bir sayı verilmesi ve yazıyı yayınlayan Yeni Yüzyıl Gazetesi’nin  yazının üst tarafına “Altındal’ın  bu yazısı,yeni tartışmalar başlatmaya aday” şeklinde bir ifade koyması, daha sonraki yıllarda “Tekelistan” ve “Efendi” gibi kitapların birden bire Türk Kamuoyunun gündemini tutması düşündürücü olduğu kadar çok yönlü ve ihtiyatlı yaklaşılması gereken bir husustur. Zaten  Zorlu da, Sabataycılık/Dönmelik konusunda yazdıklarının ve iddialarının tartışma ortamı yaratmasını,kültürel bir olgu olarak Türk bilim yaşamında hak ettiği yeri almasını istemektedir. Zorlu’nun ve Yeni Yüzyıl Gazetesi’nin istediği olmuş ve Dönmelik/Sabataycılık  tartışma ortamına çekilmiştir. Cündüoğlu,  “Bülbüllerin Sesine Gelen Mesih”;Aydın, “Türkiye Sabetaycılığı”;Erez, “Ben de Selaniksizim”; Bali, “Evet,Ben Selanikliyim” ve A.Küçük,“Tartışmaya Açılmak İstenen

Yeni Bir Konu:Dönmeler” isimli makaleleri yazmışlardır.Bu makaleler,Dönmeler konusunda başlatılan tartışma ortamında yazılmıştır . Bu tartışma ortamında yazdığım makalede,mealen,niçin birden bire bu konunun gündeme taşındığını,neden uzman olmayan kimselerin bu konuya girdiğini,böyle hassas bir konuda yazı yazıp fikir beyan edeceklerin belli bir birikime ve “millî bir hassasiyete sahip” olması gerektiğini belirtmiştim.Ayrıca, “kaş yaparken göz çıkarmamak” ve yeni bir “etnik unsur oluşturmak” isteyenlere fırsat vermemek , “ben Türküm,ben Müslümanım” diyen ve “bizden olmuş” kimselerin beyanını esas almanın önemini vurgulamıştım. Günümüzdeki gelişmeler karşısında da aynı hassasiyetin gösterilmesi,iddialara ve değerlendirmelere dikkatle ve  ihtiyatla  yaklaşılması lazım geldiği kanaatimi muhafaza etmekteyim.

            Sonuç Olarak;

            Günümüzdeki  gelişmeler ışığında Dönmelik /Sabataycılık konusuna  yaklaşımımı  ve yapılan çalışmaları  şöyle birkaç madde altında  değerlendirmek istiyorum:

             Sabataycılık/Dönmelik bir din değildir;eklektik/senkretik “bir dinî hareket”tir. Bu dinî hareket,Yahudilik temel felsefesi üzerine oturtulmuş,İslâm’dan ve Türk kültüründen de etkilenerek oluşturulmuştur. Sabatay Sevi’nin “18 Prensibi”ni kabul edip uygulayan ve açıkça buna bağlı olduğuna belirten kimselere  “Sabatayist veya Dönme”denilmektedir. Sabatayistliği kabul etmeyip  Yahudiliğe geri dönen veya samimî olarak Müslüman olanları bu sıfatın dışında görmek gerekmektedir.

              Son zamanlarda, “yerden mantar biter gibi”, Türk Kamuoyuna,Sabatayistlik/Dönmelik konularında eserler sunulmakta;internet siteleri ve raporlar yoluyla bilgi verilmektedir..Bu faaliyetlere  bakıldığında fazla hassas davranılmadığı, polemiklerin öne çıkarıldığı görülmekte ve sürüm yanında “başka hedefler”  güdüldüğü kanaati oluşmaktadır.Türk Milletine mal olmuş bazı isimleri de çok yönlü değerlendirmeye tâbi tutmadan “Dönme/Sabatayist” diye sunmak, yaptıklarını dikkate almadan ve   kâr-zarar hesabı yapmadan herkesi aynı kefeye koymak doğru olmadığı gibi,Türk toplumuna mal olmuş isimlere gölge düşürmek, milletin güvenini sarsacak, ümitsizliğe düşürecek ve herkesten şüphe eder bir hale getirecek yöntemi de kasıtlı yaklaşım olarak değerlendirmek  gerekmektedir.  

                   Sabatayist/Dönme olarak bilinenlere de;Türk Milletinin hassas olduğu dinî,millî,siyasî ve kültürel konularda hassas davranmalı, “gizli/kapalı cemaat” ve “iki kimlikli” imajını verecek tavır ve davranışlardan kaçınmaları altı çizilecek hususlardandır.Türk Milleti,tarih boyunca , dini,inancı ve kökeni ne olursa olsun herkesi hoşgörü ile karşılamış ,  açıklığı sevmiş,kimseye baskı yapmadığı gibi kınama yolunu da benimsememiş,sadece “ihtiyatla bakma”ya çalışmıştır.Dün de bugün de Türk Milletinin hazmedemediği hususlar arasında; “enayı yerine” konulması,aldatılması, “başka kimliklere bürünerek” bölücülük yapılması,Türk’ün sırtından geçinip ona ihanet edilmesi ve Türk’ün nimetlerinden yararlanıp “başka”sı için çalışılması gelmektedir.Türk Milleti,bu tavır ve davranışlarını gördüğü cemaat ve gruplara “iyi niyet” beslese bile ihtiyatla yaklaşmıştır. Bugün de,ülkemizin içinde bulunduğu siyasî ve kültürel anlayışından yararlanarak “başka kimlik” peşinde koşanlar, dönemin rehavetine kapılıp kendine “başka köken ve etnik kimlik” arayışı içine girerek  Türk Milleti’ne karşı “birliktelik” oluşturmaya kalkışanlar;Türkün   hassasiyetlerini gözden uzak tutmamalı, Türk’e “ihanet edenler”in ummadıklarını ve bedelini ağır ödediklerini/ödeyeceklerini unutmamalıdır.

                        Sabatayizm konusundaki gelişmelere   ve  yaklaşımlara  bir başka  açıdan baktığımızda; “etkili ve yetkili” kabul  edilen bu grupları da “etnik azınlık anlayışı” kervanına katarak “etnik azınlıklar  birlikteliğini güçlendirmek”şeklinde bir hedef belirlenmiş gibi görülmektedir. Hangi niyetle olursa olsun böyle bir konu,ne iç çekişmelere,ne “etnik bölücülüğe”,ne siyasî çıkarlara,ne ekonomik menfaat teminine alet edilmeyecek kadar “nazik bir konu”dur. Bundan dolayı,hassas noktalar gözetilerek,millî hasasiyet ve üniter yapı dikkate alınarak, göğsünü gerek “Ben Türküm,Ben Türk Milletindenim” diyip bu söylemine uygun davranan  ve  “bizim olmuş insanları”  başka bir “kimlik” altına koymak doğru değildir.

http://www.hazargrubu.org/hazaraylikprogram.htm

Birbaşka kaynakta ise;

KARAKAŞZADE MEHMET RÜŞTÜ BEY                                     Online: 3  Hits insg.: 173623  Hits heute: 196 MUHTEDİ OLAN DÖNME HATIRLIYACAĞINIZ GİBİ, MUHTEDİ SAMİMİ OLARAK İSLAM DİNİNİ KABUL EDEN BAŞKA DİNDEN İNSANLARA DENİR…. İŞTE ASLEN DÖNME OLAN MEHMET KARAKAŞZADE RÜŞTÜ BEY, BUNLARDAN BİRİDİR. MEHMET KARAKAŞZADE RÜŞTÜ BEY, 1.1.1924 TARİHİNDE T.B.M.M.'NE VERDİĞİ BİR DİLEKÇEDE DÖNMELERİN TAVRINDAN ŞİKAYET ETMİŞ, ARTIK KENDİNİ BU MİLLETTEN SAYMIYANLARIN MİLLİ HUDUTLAR DIŞINA SÜRÜLMESİNİ İSTEMİŞTİ!.. MEHMET KARAKAŞZADE RÜŞTÜ BEY'İN T.B.M.M.'NE YAZDIĞI DİLEKÇENİN ÖNEMLİ KISIMLARI ŞÖYLEDİR:  - "VATAN VE MİLLETİ KURTARMAK HUSUSUNDA, BAŞTA BÜYÜK GAZİMİZ OLDUĞU HALDE, SİZ MUHTEREM ZEVATA BÜTÜN SAMİMİYET-İ RUHUMLA HİTAP EDEREK MARUZATTA BULUNUYORUM." - "SİZLERE BU MUKADDES YOLDA MUZAHİR OLACAK YOL ARKADAŞLARINIZIN - Kİ, MİLLETTİR- DAHİ MADDETEN VE MA'NEN MÜTECANİS OLMALARI LAZIM GELİR. "  - " BUNUN İÇİNDİR Kİ, MİLLİYET DÜSTURUNU VE MEFHUMUNU KABUL ETTİNİZ. İSLAM OLDUĞU HALDE GAYR-I TÜRK ARNAVUT VE ARAPLARI HUDUD-İ MİLLİ DAHİLİNE KABUL ETMİYORSUNUZ. BUNDA PEK HAKLISINIZ. ÇÜNKÜ HER MİLLET BU ESASLAR İLE MİLLİYET VE SAADETİNİ KURTARMIŞTIR." - "BU YÜZDENDİR Kİ, MADDİYAT VE MANEVİYATI, EBA-İ ECDADI MALUM KİTLELERE MESNET İTTİHAT EDİLMİŞTİR." - "BU KİTLELER İÇİNDE MURAİ, SAHTEKAR FERTLER BULUNABİLİRSE DE, KİTLE-Yİ ESASİYEYİ SARSACAK BİR TE'SİR İCRA EDEMEZ. BU GİBİ SAHTE FERTLERİN BİLE MAHİYETİ TAHAKKUK EDİNCE, ONU TECRİD ETMEK, VE HUDUD-U KİTLE-Yİ MİLLİYE HARİCİNE ATMAK HÜKÜMET İÇİN BİR VAZİFEDİR!" - "HER ŞEYDEN ÖNCE TAHKİKİ LAZIM GELEN MESELE SELANİK DÖNMELERİDİR!.. ÜÇ KISIMDAN İBARET OLAN BU DÖNMELER ASLEN YAHUDİ OLUP, RUHEN VE VİCDANEN DİN-İ İSLAM'LA BİR ALAKALARI YOKTUR!.. ÇEŞİT ÇEŞİT RENK VE KIYAFETLERE BÜRÜNEREK İSLAMLARI ALDATAGELMİŞLERDİR!" - "BİN TÜRLÜ RİYA VE SAHTE TAVIR VE KIYAFETLERLE BÜYÜK TÜRK KİTLESİ ARASINA SOKULARAK PEK ÇOK SERVET KAZANMIŞLAR, MEMLEKETİN BÜYÜK TİCARET VE İKTİSADİ NOKTALARINI ELDE EDEREK MÜHİM VE MÜHLİK BİR AMİL OLAGELMİŞLERDİR!" BİNAENALEYH BAHUSUS MAKEDONYA'DAKİ TÜRKLERİN MÜBADELESİNİN İCRA EDİLDİĞİ ŞU ZAMANDA ARTIK ŞU DÖNMELER MESELESİNİ DE KAT'İYYEN HAL VE TASFİYE EDEREK, İÇTİMAİ VE İKTİSADİ BÜNYEYİ TEHLİKEDEN HALAS EDEREK İSLAH ETMELİDİR!" -"SİZE SAMİMİ HİTAP EDEREK SORUYORUM:  - EY BÜYÜK MİLLET MECLİSİ AZA-YI KİRAMI!  BU DÖNMELER İÇİN NE DÜŞÜNÜYORSUNUZ? BUNLARI MÜBADELE EDECEK MİSİNİZ? YOKSA İSTANBUL, İZMİR, BURSA GİBİ MEMLEKETİN İKTİSADİ KAPULARINDA BU UYABANCI KİTLENİN SAHTE İSLAM VE SAHTE TÜRK NİKAPLARIYLA YERLEŞİP KAZANMALARINA MÜSAADE EDECEK MİSİNİZ?" - " TÜRKLÜĞE İLTİHAK FİKRİNİ ÖTEDENBERİ MEFKURE EDİNEN BENDENİZ VE EMSALİNİ, "DÖNMELİK" NAM-I MÜLEVVES VE ŞAİBESİNDEN KURTARMANIZI NİYAZ VE İSTİDA EDERİM."  DÖNMELERİN TÜRKLERLE İHTİLAT VE İSTİFASINI SAMİMİ SURETTE ARZU EDEN MÜNEVVERLER NAMINA MEHMET KARAKAŞZADE RÜŞTÜ BAŞKA SÖZE GEREK VAR MI?  ASLINDA YOK!… RÜŞTÜ BEY YALNIZ DA DEĞİLDİR!.. İZMİR'DE DÜŞMANA İLK KURŞUNU ATAN ASLEN DÖNME NEVRES BEY (HASAN TAHSİN) VE KOLORDU SIHHİYE REİSİ SELANİKLİ ASLEN DÖNME ŞÜKRÜ BEY DE ONUN GİBİ DÜŞÜNMÜŞ VE DAVRANMIŞLAR, BİRER TÜRK VE MÜSLÜMAN OLARAK ŞEHİT OLMUŞLARDIR. AMA RÜŞTÜ BEY'İN ŞİKAYET ETTİĞİ TARZDA DÖNMELER DE VARDIR… VE HEMEN BU MUHTEREM ZATI DÖNME AHMET EMİN YALMAN'IN GAZETESİ VATAN'DA KARALAMAYA BAŞLARLAR. RÜŞTÜ BEY'İ "AKLINDAN ZORU OLMAKLA" VE "TÜRK VE MÜSLÜMAN BİR KİTLEYİ SUÇLIYARAK NİFAK SOKMAKLA" İTHAM EDERLER… SEBİLLÜRREŞAD GAZETESİ DE AHMET EMİN YALMAN'I PERİŞAN EDER… KENDİSİNİN YILLARDIR "YAHUDİLERE FİLİSTİN'DE TOPRAK VERİLMESİNİ, AMERİKAN MANDASINI SAVUNDUĞUNU" YAZAR. HÜSEYİN CAHİT YALÇIN DA TARTIŞMAYA KARIŞIR VE BU DİLEKÇENİN YIRTILIP ATILMASINI İSTER!.. SELANİKLİ DÖNMELERİN TÜRKÇE KONUŞTUĞUNU, HİÇ BİR VAKİT İSTİKLAL PEŞİNDE KOŞMADIĞINI, ORTADA ENDİŞE EDECEK BİR ŞEY OLMADIĞINI" SÖYLER!.. AHMET EMİN YALMAN'IN MANDACILIĞINI UNUTMUŞ GÖRÜNÜR!.. HOŞ, DÖNME YAZARLARIN İSTİKLAL SAVAŞININ TEK KADIN KAHRAMANI GİBİ SUNDUĞU DÖNME HALİDE EDİP ADIVAR DA MANDACIDIR, AMA KİMSE ÜZERİNDE DURMAZ!.. DÖNMELER İSTİKİLAL SAVAŞI'NDA TEK KAHRAMAN KADIN OLARAK ONU GÖSTERMEYE ÇALIŞIRLAR… HALBUKİ NİCE ANADOLU KADINI VARDIR Kİ, ELDE SİLAH DÜŞMANLA KIYASIYA ÇARPIŞMIŞTIR! 1908 İHTİLALİ'NDEN SONRA MALİYE NAZIRI OLAN MEHMED CAVİD, YİNE MALİYE NAZIRI NUSRET FAİK, DAHİLİYE NAZIRI MUSTAFA ARİF, MAARİF VEKALETİ MÜSTEŞARI PROFESÖR MÜSLİHİDDİN ADİL, MİLLETVEKİLİ OSMAN KAPANİ, MECLİS BAŞKANI CAHİT KARAKAŞ, ŞİMDİKİ (1998) DIŞİŞLERİ BAKANI İSMAİL CEM İPEKÇİ HEP DÖNMEDİR. TÜRK OLUP OLMADIKLARININ TAKDİRİ MİLLETİMİZİN, MÜSLÜMAN OLUP OLMADIKLARININ TAKDİRİ İSE ALLAH'INDIR! RÜŞTÜ BEY'İN TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ'NE "DÖNMELERİN YURT DIŞINA SÜRÜLMESİ" TEKLİFİNİ YAPTIĞI GÜNLERDE, ATİNA'DA YUNAN MECLİSİ'NE DE ENTERESAN BİR TEKLİF ULAŞIR.  TEKLİFİ YAPAN YUNAN MECLİS-İ MEB'USANI AZASINDAN MUSTAFA EFENDİDİR!.. BU EFENDİNİN TEKLİFİ İBRET VE DEHŞET VERİCİDİR… KONATAS'LA DA GÖRÜŞEN MUSTAFA EFENDİ, "MÜBADELENİN TÜRKLER VE RUMLARA MÜNHASIR TUTULMASINI, KENDİLERİNİN YANİ DÖNMELERİN NE İSLAM, NE DE TÜRK OLDUKLARI İÇİN MÜBADELE DIŞI BIRAKILMALARINI" İSTER!.. SELANİKLİ DÖNMELER TÜRK VE MÜSLÜMAN GÖRÜNÜR, ANCAK DÜKKANLARINDA TÜRK BULUNDURMAZ, YAHUDİLERE İŞ VERİRLERDİ BUNLARDAN MUSTAFA EFENDİ DİLEKÇESİNDE, "AVCI SULTAN MEHMED'İN CEDLERİ SABATAY SEVİ'Yİ CEBREN MÜSLÜMAN YAPTIĞINI, KENDİLERİNİN İSİMLERİNİN MÜSLÜMAN, ANCAK RUHLARININ TAMAMEN MUSEVİ OLDUĞUNU" BELİRTİYORDU! HALBUKİ SELANİK'İN YUNAN ELİNE GEÇMESİNDEN SONRA DÖNMELERDEN BİR KISMI TEKRAR MUSEVİ OLMAK İÇİN BAŞVURMUŞ, ANCAK HAHAMLAR BUNLARDA "MUM-SÖNDÜ" ADETİ OLDUĞU İÇİN, VE MEŞRU BİR İZDİVAÇTAN DOĞUP DOĞMADIKLARININ BELLİ OLMADIĞI İÇİN TEKLİFLERİNİ KABUL ETMEMİŞLERDİ!  RÜŞTÜ BEY DÖNMELER HAKKINDA VAKİT GAZETESİNE UZUN AÇIKLAMALARDA BULUNMUŞ, KENDİSİ DE BİR DÖNME OLAN AHMET EMİN YALMAN, SAHİBİ OLDUĞU VATAN GAZETESİNDE HEM BUNLARI YAYINLAMIŞ, HEM DE CEVAP VERMEYE ÇALIŞMIŞTIR. RÜŞTÜ BEY'İN MECLİS'E VERDİĞİ DİLEKÇEYE BİR TEPKİ DE İZMİR'DEN GELİR… KARŞIYAKA'DA İSLAM KİTAPHANESİ SAHİBİ SELANİKLİ RECEP KAYMAK, VAKİT GAZETESİNE BİR MEKTUP GÖNDERİR… "HER MİLLETTEN ASLINI İNKAR EDENLER ÇIKTIĞINI, DAHA ÖNCE DE SELANİKLİLERDEN RÜŞVET ALAMIYAN SAİT MOLLA ADINDA BİRİNİN BENZER BİR RİSALE YAZDIĞINI, DÖNME SÜLEYMAN NAZİF BEY'İN CEVABIYLA SUSMAK ZORUNDA KALDIĞINI," BELİRTİR... DÖNME RECEP KAYMAK (TÜRKÜCÜ RECEP KAYMAK DEĞİL, DÖNME OLANI) BÖYLECE KENDİLERİNİN TÜRKLERDEN AYRI OLDUKLARINI KESİNLİKLE BEYAN EDER. DÖNMELERİN MEZARI YAHUDİLERDEN AYRIDIR, İSTANBUL'DA BÜLBÜL DERESİ'NDEDİR… ORAYI ŞÖYLE BİR ZİYARET BİLE, TÜRK VE MÜSLÜMAN SANDIĞIMIZ NİCE KİŞİNİN ASLINDA BİZDEN NE KADAR UZAK OLDUĞUNU ORTAYA KOYACAKTIR. RÜŞTÜ BEY DÖNMELER HAKKINDA ŞÖYLE DER: - "KARAKAŞLAR TAM OLARAK YAHUDİDİRLER YAHUDİCE DUA EDERLER… BİR KISMI CAHİLDİR. "  - "KAPANİLER MÜNEVVERDİR. HURUFATA HİÇ ÖNEM VERMEZLER. FAKAT TÜRKLERLE DE HİÇ KARIŞMAK İSTEMEZLER. SADECE MENFAATLERİNİ DÜŞÜNÜRLER." - "ÜÇÜNCÜ GRUP YAKUBİLER SAYICA AZDIR…. ANCAK 100 KADAR YAKUBİ KALMIŞTIR." - TÜRKİYE'DEKİ TÜM YAHUDİLER İSE 15.000 KADARDIR. (1920'LER)"  VATAN GAZETESİNDE 1924 YILINDA ÇIKAN BİR TEFRİKADA MİTHAT PAŞA'NIN MÜDAHALESİYLE 1883-84 YILLARINDA YAKUBİLER ARASINDA YETİŞEN GENÇLERDE BÖYLE BİR ZÜMREYE MENSUP OLMAKTAN DOLAYI HİCAP DUYGUSU UYANDIĞI BELİRTİLİR.  BU GENÇLER REİSLERİNE KARŞI GELİRLER…"GONCA-YI EDEB" ADLI BİR DERGİ ÇIKARTIP SABATAY SEVİ'Yİ ŞARLATAN İLAN EDERLER. BAŞKA YERE GİDİNCE SELANİK DOĞUMLU OLDUKLARINI GİZLERLER… BİR KISMI SAMİMİ OLARAK TÜRKLÜĞÜ VE İSLAM'I BENİMSER. ARAŞTIRMACI GÖVSA, BİR DÖNME LİSESİNDE MÜDÜR OLARAK GÖREV YAPARKEN, ÖĞRENCİLERİN EŞYASI ARASINDA BESMELE VE ARAPÇA DUALAR BULDUĞUNU BELİRTİR... EĞER BU, MÜSLÜMANLARI ALDATMAK İÇİN EZBERLENEN DUALAR DEĞİLSE, BİR KISIM DÖNMENİN GERÇEKTEN SAMİMİ OLARAK İSLAM'I KABUL ETTİĞİNİ GÖSTERİR.  RÜŞTÜ BEY'DEN DEVAM EDELİM: - "DÖNMELER KIYAMET KOPUNCA YALNIZ KENDİLERİNİN KABİRLERİNDEN ÇIKACAKLARINA İNANIRLAR… DİĞERLERİ MEZARDA KALACAKTIR… O GÜN DÖNMELER SOY SOY TOPLANACAKLAR, EN ÖNDE KOHEN AİLESİ YEŞİL BAYRAK ALTINDA, DİĞERLERİ KIRMIZI-BEYAZ BAYRAK ALTINDA CENNETE GİRECEKLERDİR… " BİLİNDİĞİ GİBİ YAZAR SAMİ KOHEN BU AİLEYE MENSUPTUR. O DA CENNETE GİDECEK… VAY BİZ MÜSLÜMAN TÜRKLERİN HALİNE!..  RÜŞTÜ BEY AYRICA DÖNME BESMELESİNİ DE VERİYOR: BEŞAMI BAROHYAİLEN SABATAY SEVİ ES SABATAY SEVİ ETNO DOLOZ MONDOS"  BU "BESMELE"NİN İLK YARISI İBRANİCE, SON YARISI İSE İSPANYOLCA… MANASI DA ŞU: "DÜNYANIN YARISI DEMEK OLAN MÜBAREK SABATAY SEVİ'NİN İSMİ İLE!!!" RÜŞTÜ BEY AYRICA MÜTAREKE YILLARINDA HİLAL-İ AHMER (KIZILAY) İÇİN YARDIM TOPLARKEN, BİR YAHUDİNİN KENDİSİNE ŞÖYLE DEDİĞİNİ ANLATIYOR:  "RÜŞTÜ BEY, SEN BÖYLE ŞEYLERE NE KARIŞIRSIN?.. SEN DE BİZDENSİN. YAHUDİSİN!" YANİ BIRAK TÜRKLER ÖLSÜN!.. - "DÖNMELER VAKTİN EVVEL KUZU YERLERSE (22 MART'TAN ÖNCE) ÖLECEKLERİNE İNANIRLAR… "  DİYEN KARAKAŞZADE RÜŞTÜ BEY, KENDİSİNİN BİR DEFA SELANİK'TE BÖYLE VAKİTSİZ KUZU YEDİĞİNİ, HEYECANLA ÖLÜMÜ BEKLEDİĞİNİ, BİR ŞEY OLMAYINCA DA OLAYI ANNESİNE ANLATTIĞI, ANNESİNİN ÇOK KIZDIĞINI SÖYLER… BİLİNDİĞİ GİBİ DÖNMELER KUZUYU KUZU BAYRAMI'NDA MUM-SÖNDÜ AYİNİ İLE BİRLİKTE YERLER. GALANTE, KADİM MUSEVİ TARİHİNDE BU TÜR ADETLERE VE ZEVCE DEĞİŞTİRME İTİYADINA RASTLANDIĞINI SÖYLER. MEŞHUR YAZAR ZEKERİYA SERTEL'İN EŞİ SABİHA SERTEL DÖNME İDİ. Z. SERTEL "HATIRLADIKLARIM" ADLI KİTABINDA, DÖNMELERİN MÜSLÜMAN VE TÜRKLERE KIZ VERME YASAĞINI NASIL BOZUP SABİHA'YI ALDIĞINI ANLATIR. Z. SERTEL, SABİHA'YI SELANİK'TE GÖRÜR, TALİP OLUR… KIZIN AĞABEYİ AVUKAT DÖNME CELAL DERVİŞ (AMA NE DERVİŞ!!!) KENDİSİ HAKKINDA MALUMAT TOPLATIR. SONRA GÖRÜŞMEK İSTER. KIZ AİLESİ TARAFINDAN BAZI İTİRAZLAR YÜKSELİR… ANCAK İTTİHAT VE TERAKKİ MERKEZİ BU EVLENMEYE TARAFTARDIR... NETİCEDE OĞLAN TARAFINI İTTİHATÇI MASON TALAT PAŞA, DÖNME KIZIN TARAFINI DA GENE MASON DIŞİŞLERİ BAKANI TEVFİK RÜŞTÜ ARAS TEMSİL EDER, EVLENME GERÇEKLEŞİR. ZEKERİYA SERTEL, DÖNMELERİN İSPANYA ENGİZİSYON MEZALİMİNDEN KAÇIP TÜRKİYE'YE YERLEŞEN YAHUDİLERDEN OLDUĞUNU, MÜSLÜMAN GÖRÜNMELERİNE RAĞMEN MÜSLÜMANLIKLA ALAKALARI OLMADIĞINI, TÜRKLER ARASINA GİRMEDİKLERİNİ, TİCARETLE UĞRAŞTIKLARINI, BU SEBEPLE DE AVRUPA İLE SIKI "İŞBİRLİĞİ" İÇİNDE OLDUKLARINI YAZAR.  SELANİK'TEN İSTANBUL'A GÖÇENLERİN ŞİŞLİ VE NİŞANTAŞI'NA YERLEŞTİKLERİNİ, FEVZİYE LİSESİ VE ŞİŞLİ TERAKKİ LİSESİ DİYE İKİ MEKTEP AÇTIKLARINI, ÇOCUKLARINI RESMİ DEVLET OKULLARINA DEĞİL, BU MEKTEPLERE GÖNDERDİKLERİNİ BELİRTİR. ZEKERİYA SERTEL NASIL DÖNMELERİ KANDIRIP KIZ ALDIĞINI ANLATIYOR AMA, KENDİSİNİN DE DÖNME OLDUĞUNU SAKLIYOR!.. Z. SERTEL SELANİK'E BAĞLI USTURUNCA DOĞUMLUDUR. BİR YAHUDİ (DÖNME) AİLEDEN GELMEDİR... BUNU KABUL ETMEZ AMA AİLESİNİN NEREDEN GELDİĞİNİ AÇIKLIYAMAZ, ORTAASYA'DAN OLDUĞUNU ÖNE SÜRER… BİLİNDİĞİ GİBİ Z. SERTEL VE KARISI SABİHA SERTEL DİN DÜŞMANI, HIZLI KOMÜNİSTLERDENDİ.  BİR BAŞKA AĞIZDAN, DÖNME MEZİYET HANIM'IN ESAT MAHMUT BEY'E ANLATTIKLARI RESİMLİ DÜNYA MECMUASI'NDA ŞÖYLE HİKAYE EDİLİYOR: KENDİSİ KIZKEN BİR YÜZBAŞIYA AŞIK OLMUŞ…YIL 1923.. ANCAK DÖNMELERİN TÜRKLERLE EVLENMESİ YASAK OLDUĞU İÇİN YÜZBAŞIDAN HAMİLE KALDIĞI YALANINI ORTAYA ATIYOR… KIZI EVE HAPSEDİYORLAR… ANCAK BİR GECE AMCASI İLE TEYZESİ KIZI ALIYOR, YENİ ELBİSELER GİYDİREREK FAYTONLA BİR EVE GÖTÜRÜYORLAR…  ORADA BEYAZ ELBİSELER GİYDİRDİKTEN, BİR KAÇ KORİDOR GEÇTİKTEN SONRA BİR KAPININ ÖNÜNDE DURUYORLAR.. ÜÇ DEFA VURUYORLAR.. KAPI AÇILMIYOR… İKİNCİ KERE ÜÇ DEFA VURUNCA UZUN SAKALLI BEYAZ ELBİSELİ BİRİ KAPIYI AÇIP ONLARI BUYUR EDİYOR. KIZCAĞIZ İÇERDEN KADIN ÇIĞLIKLARI DUYUYOR… BİR ŞEY ANLAMASINA FIRSAT KALMADAN BİR ERKEK KENDİSİNİ YAKALAYIP SEVMEYE BAŞLIYOR.. BU İŞ SABAHA KADAR BÖYLE EŞ DEĞİŞTİREREK SÜRÜP GİDİYOR… NETİCEDE. KADINLAR VE ERKEKLER KENDİLERİNDEN GEÇMİŞ BİR HALDE YIĞILIP KALIYORLAR. MEZİYET HANIM ADINDAKİ BU DÖNME KADIN, "KARAKAŞ SOYUNDA BİR KADININ AİLENİN BÜTÜN ERKEKLERİNİN KARILIĞINI YAPMA DURUMUNDA KALDIĞINI; BİR SELANİKLİ DÖNME, BAŞKA BİR SELANİKLİ DÖNMEYE MİSAFİR GİTTİĞİNDE KARILARINI DEĞİŞTİKLERİNİ; BİR KARDEŞİN BEKAR ERKEK KARDEŞİ KÖTÜ YERE GİTMESİN DİYE KENDİ KARISINI ONA İKRAM ETTİĞİNİ" DE ANLATIYOR… AYRICA "KAPANİLERDE, DUL BİR KADININ BİR SENE MÜDDETLE DİĞER SELANİKLİ ERKEKLER İLE MÜNASEBETİNİN MUBAH GÖRÜLDÜĞÜNÜ" SÖYLÜYOR… 1925 YILINDA YAYINLANAN BU YAZI ÜZERİNE, KONU ALEVLENİYOR… 15.11.1925 TARİHLİ RESİMLİ DÜNYA MECMUASI'NDA BU SEFER KAPANİLERDEN BİR ERKEK DÖNME, MEZİYET HANIM'IN ANLATTIKLARINI DOĞRULIYAN BEYANLARDA BULUNUYOR VE "MUM-SONDÜ ADETİNİN KAPANCILARDA VE KARAKAŞLARDA DEVAM EDEN BİR ADET OLDUĞUNU" SÖYLÜYOR. BİR DE EMEKLİ BİNBAŞI SADIK B. SÜLEYMAN'IN "DÖNMELERİN HAKİKATI" (1919) ADLI KİTABINDAN SÖZ ETMEK İSTİYORUZ. BU KİŞİ, KİTABINDA SABATAY SEVİ'NİN İSLAM'LA MÜŞERREF OLDUKTAN SONRA PEK ÇOK KİŞİYİ HİDAYETE ERDİRDİĞİNİ SÖYLÜYOR. KENDİSİNE "AZİZ" DENMESİNİ DE ERMİŞLİĞİNE BAĞLIYOR!.. SABATAY'I ASLA "SAHTE MÜSLÜMAN" OLARAK GÖRMÜYOR!.. AKSİNE ONU BİR "MÜRŞİD-İ KAMİL" OLARAK NİTELENDİRİYOR! BİNBAŞI SADIK MEŞRUTİYET'TEN SONRA (1908) DÖNMELERİN TÜRKLERDEN KIZ ALIP VERDİKLERİNİ SÖYLÜYOR!..  BU DURUMDA ÜÇ İHTİMAL VAR… YA BİNBAŞI SADIK GERÇEK BİR ŞAHSİYETTİR… ANCAK DÖNMEDİR… FAKAT DÖNMELERİN SAMİMİ MÜSLÜMAN OLANLARINDANDIR VE ÇEVRESİNDE DE ÖYLE KİŞİLER YAŞAMAKTADIR… YAZDIKLARI SADECE KENDİSİ VE DAR ÇEVRESİ İÇİN DOĞRUDUR, BÜTÜN DÖNMELERİ KAPSAMAZ.  İKİNCİSİ BİNBAŞI SADIK GENE GERÇEK BİR ŞAHSİYETTİR ANCAK HAKİKİ BİR DÖNMEDİR… YANİ MÜSLÜMANLIK AÇISINDAN MÜNAFIKTIR. AMA DÖNMELERE LAF EDİLMESİNİ ÖNLEMEK İÇİN YALAN SÖYLEMEKTEDİR. ÜÇÜNCÜSÜ BİNBAŞI SADIK TAKMA BİR ADDIR… HAKİKİ BİR DÖNME

TARAFINDAN KULLANILMIŞTIR…. KİTABIN AMACI DA DÖNMELERİ TARİZDEN KURTARMAKTIR. ***

http://www.sabetay.50g.com/Karakas/karakas.html